Hevpeyvîn bi Birêz Mesûd Tek, Sekreterê Giştî yê PSK’ê

Navenda Nûçeyan

Nivîskarê Rojnama Agirî Selîm Zencirî, bo baskirin li ser paketa AKPê bo reformên Destûrî, helwesta kurdan û bi giştî rojeva siyasî a Turkiyê, çend pirsyar arasteyî birêz Mesûd Tek, Sekreterê Giştî yê PSK’ê, ku partiyek îleqal, xwedî dîrok û bihêz di qada siyasî a Turkiyê de ye, kirin û raya Partiya wan stand.

Hevpeyvîn: Selîm Zencirî/Rojnama Agirî/Hejmar 135

Piştî wê ku midehek bû paketa hikûmeta AKP’ê bo reformên Destûrî rojeva siyasî ya Turkiya û Parlementoyê bi xwe ve mijûl kiribû, aqibet çend rojan berî niha hat pesend kirin û dê bikewe ber referandomê ku qirare çend mehên din birêve biçe. Herçend ku li paketê de tiştek bi navê kurd û pirsa kurd tunebû, lê ji bo pêşveçûna demokrasiyê, mafê mirov û kurtkirina destê leşkiran di siyasetê de û şidandina hewsarê wan pir girîng bû. Her ji ber wê jî bû ku opozîsyon û statokparêzan ewqas dijberî pêre dikirin. Mixabin take Partiya beşdar li Parlementoya Turkiyê de (BDP) jî, piştgiriya wê paketê nekir. Me dixwast raya BDP’ê jî li ser vê helwesta wan bistînin, lê her car bi hêcetekê paşde xistin û Emê hewlê bidin ku raya wan jî werbigrin, Bo baskirin li ser wê paketê, helwesta kurdan û bi giştî rojeva siyasî a Turkiyê, me çend pirsiyar arasteyî birêz Mesûd Tek, Sekreterê Giştî yê PSK’ê, ku partiyek îleqal, xwedî dîrok û bihêz di qada siyasî a Turkiyê de ye, kirin û raya Partiya wan stand ku deqa wê li jêr de dikewe ber çavên we xwendevanên hêja.

Yasaya Bingehîn a Turkiyê ku bi çavkaniya hemû bêbextî, şer, gorîdan û kavilkariyan li Turkiyê de tê hesibandin, bi taybet înkara gelê kurd li wî welatî de dike û herweha bûye asteng li hemberî pêşketin û geşekirina demokrasiyê li wî welatî de, niha derfet çêbûye ku AKP, hin guhertinan têde pêk bîne. Hûn wek Partiya Sosyalîst vê pêşnûmayê û paketa AKP’ çawa dinirxînin? Bi raya we ew gava AKP’ê şikandina tabo û zêhniyeta şeklgirtî li ser bingeha kemalîzmê û înkara gelê kurd nagehîne?

Belê, rast e. Ji damezrandina Komara Tirkiyê heya îro, Destûr di vî welatî da her tim bûye yek ji çavkaniyên sîstema Kemalîst, ku li ser înkar kirina hemû reng û dengên Tirkiyê yên olî û netewî hatiye ava kirinê. Hemû yasayên ku li pêşiya azadî û demokrasiyê, li pêşiya guhartin û pêşketinê astengên mezin in, ji Destûrê çavkanî digrin. Ji bona vê yekê jî, guhartina Destûrê û çêkirina destûreka nû û serdemî, ku divê pir rengî û pir dengiya civata Tirkiyê nîşan bide, bûye armanca serekî ya hêzên pêşverû, demokrat û çep.

Li Tirkiyê hêzên hanê her tim daxwaza guhartina Destûr, bi taybetî yasaya serdema 12’ê Îlona faşîst kirine, ji bona vê armancê kar û xebat her berdewan bûye û dê berdewam be. Xebat ji bona guhartina Destûrê carna sar bûye carna jî gelek germ. Bi taybetî di proseya Yekîtiya Ewropa (YE)’ê da, pirsa destûr û guhartina destûrê hertim di rojevê da bû. YE ji bona endametiya Tirkiyê di vê yekîtiyê da daxwaz kiriye û dike, ku divêt destûr bê guhertinê hinek xalên desturê bi gor binemayên YE ji nû ve bêne nivîsîn û hwd.. û gelek rêxistin û saziyên pîşeyî û demokratîk û sendîkayan, projeyê destûreka nû amade û pêşkêşî bîr û rayê kirine û gelek gengeşî li ser projeyên hanê hatine kirinê.

Bi kurtî proseya guhartina Destûrê bi AKP û paketa wê va dest pênêkiriye. Lê belê projeya AKP proseya guhartina destûrê germ û gurtir kiriye, Ji ber ku eva cara yekê ye, hikûmetek derbareyê guhartina destûrê, projeyeka berfireh pêşkeşê Meclîsa Tirkiyê bike û projeya hanê jî ketiye ber behs û lêkolînê.

Daxwaza me wek Partiya Sosyalist a Kurdistan destûreka nû û serdemî ye ku li gor bingehên navnetewî û YE’ê hatiye amade kirinê. Bi gor bîr û hizrên me, destûreka bi vî rengî dibîte alîkarekê gelek bihêz ji bona çareser kirina pirs û pirsgirêkên Tirkiyê yên siyasî û civakî û çandî. Armanca Projeya guhertina Destûrê ji aliyê AKP ve, destûreka nû nîne, guhartina qismî ye. Lê, me wek PSK, bi destnîşankirina kêmasiyên projeyê û pêşkêşkirina bîr û baweriyên xwe derbareyê destûra nû û serdemî, piştgiriya projeya AKP kir. Ji ber ku em baş dizanin ji ber gelek sedemên siyasî û civakî, AKP vê gavê nikare destûreka nû amade bike, eger bixwaze jî.. Her wusa guhertina Destûrê bi gor projeya AKP, ji destûra heyî baştir e û rê li ber demokrasî û guhertinê xweş dike. Ji ber wan û wekî wan sedeman, em piştgiriya Projeya guhartina Destûra AKP’ê dikin.

Hûn dizanin ku guhertin bi yekcar çê nabin û ya vê carê jî pêdviyên gel nabersivîne. Lê li gorî paketê, guherîna wan madeyan ji bo demokrasiyê, mafê mirov, şidandina hewsarê jeneralan û rakirina bandora wan li ser siyasetê û hesab xwastin ji wan pir girîng bû. Ma nediviya kurdan jî li vê derheqê de destek bidana Ak partiyê? Yan ger ne wusa ye, gelo AK Partî çi dişopîne?

Bele, rast e. Di zirûfa siyasî û civakiya Turkiyê ya îro da, hemû cure guhartin carekê da çênabin. Eger Şerê Cihaniya Sisê dest pêneke, an jî di navçeya Rojhilata Navîn da şerê herêmî neqewime, li Tirkiyê guhartina siyasî û civakî wê qonax bi qonax biçîte pêş. Siroştî ye, ku di zirûfa îro de guhertina destûrê jî her bi vî rengî be.

Di projeya guhartina destûrê de hinek xalên gelek girîng hene. Rast e, pêywendiya rasterast di nava xalên hanê û pirsa Kurd de nîne. Lê bêlê xalên han rê li ber demokratîzekirina Tirkiyê xweş dikin, ku di demokrasî û kêşeya Kurd de peywendiyeka gelek kûr û bi hêz hene, ku nayête qetandinê. Bo nimûne, Projeya guhertina Destûrê, desthilatdariya erteş û dezgeyên qezayî yên bilind kêm dike, ku ev herdu dezgeh îro astengên gelek mezin in li pêşiya demokrasî û çareserkirina pirsa Kurd. Tiştek siroştî ye, ku her guhertinek di herdu dezgehan de û kêm kirina desthilatdariya wan bi qezanca hêzên demokrat, pêşverû, guhartinxwaz, azadî û aştîxwaz e; rê li ber damezrandina sîstemeka demokratîk vedibe. Ji bona vê yekê, ne tenê Kurd, divê hemû hêz û gurupên demokrat û aştîxwaz piştgiriya guhertina hanê û AKP bikin. Di zirûfa îro da naverok, bername û armanca AKP di guhertina destûrê de çi ye, ne ewqas girîng e. Girîng ev e, kar û kiryarên ku AKP dikin, gavên ku AKP davêje, baş in an na? Opozîsyona serdemî ne ev e, ku hikûmet û partiya desthilatdar çi bêje û bike, em dij derkevin. Piştgirî li kar û kiryar û gavên baş yên hikûmetê, yek ji binemayên muxalefeta serdemî ye.

BDP’ê çima deng bi paketê neda. Ma ew desteknedana bi paketê, wateya ketine hêla CHP û MHP’ê bi awayek otomatîk nagehîne?

Helwesta Partiya Aştî û Demokrasî (BDP) di destpêka proseya guhertina destûrê da baş û guncaw bû. BDP’ê digot, “emê muxalefeta sazgar bikin”. Piştgiriya guhertina Destûrê dikirin û bona vê armancê paketek amade kiribûn, ku têde gelek daxwazên rewa û xalên girîng hebûn. Lê belê, ligel pêşveçûna proseya guhertina destûrê va, BDP jî helwesta xwe hêdî hêdî guhert û di “bereyê na” da, ku ji CHP, MHP û hêzên din yên Kemalîst û statûkparêz pêkhatiye, cî girt.

Bi gor bîr û baweriya min du xalên serekî bûne sedema hindê ku BDP helwesta xwe biguhere. Yek ji wan guhnedana AKP bona pêşniyarên BDP bû. AKP bona wê ku nasyonalîstên Tirk û balê nijadperest û şovenê navxweyiya xwe aciz neke, ne ligel BDP hevkarî kir û ne jî guhê xwe da pêşniyarên BDP û pêre giftûgo nekir.

Sedema din jî İmralî, Anko Ocalan bû. Ocalan bi rêka parêzerên xwe ferman da û got, ku ”ferq û cudayî di nava AKP û CHP û MHP’ê nîne, AKP ji wan xeternaktir û xiraptir e. Kî çi dibêjin bila bêjin, nabe BDP piştgiriya projeya guhertina destûrê bike” û hwd..

Ligel vê yêkê, him Ocalan him jî PKK digotin, ku “dewlet, (anko erteş, dezgehên qezayî yên bilind, dezgehên muxaberat, karmendên payebilind û Kemalîst) amade ne kêşeya Kurd çareser bikin, lê belê hikûmeta AKP nahêle, asteng e li ber rêka çareseriyê, Ji bona vê yekê jî bi çi qîmetek be, divê hikûmeta AKP bê rûxandinê û hwd..”

Diyar e bîr û boçûna hanê ne rast e, berevajî rastiye siyasiya Tirkiyê û Kurdistana Bakûr e. Rastiyên siyasî nîşana hendê ne, ku ertêş, dezgeyên dadwerî û karmendên payebilind her tim asteng bûne li pêşiya demokrasî û guhertinê. Ne tenê AKP, her hikûmetek ku xwastiye bona çareserkirina pirsa Kurdî gavên piçuk bavêjê, li gel astengên erteş û dezgehên hanê rû bi rû bûne.

Li ser madeya 8 ku girtina Partiyên siyasî zehmet dike, BDP’ê jî deng jêre neda û gelek kes jî, wan tawanbar dikin ku nerasyonel tevgeriyan û dibêjin ew ne bi îradeya xwe ne û bera wan li Birêz Ocalan û Qendîlê ye. Li halek din de jî ger parlemanterên AK partiyê, hemûyan deng bidana, dikarîn wê madeyê jî ser bixin. Gelo bi raya we eva bi xwe pilana Ak partiyê nebû ku kurdan pê tawanbar bike?

Belê, rast e BDP bi xwe jî goriyê vê madeyê ye û bi dengnedana bi vê xalê, piştgiriya neheqiya derheq xwe û partiyên dinê û herwiha piştgiriya mana siya daxistina partiyan kir.

Lewma wekî her caran, vê carê jî BDP bi helwesta xwe ya hanê nîşan da, ku îrada wê bi temamî di destê wê da nîne, bi gotina Ocalan tevdigere. Ku bi rastî ev yêka ciyê mixabinî ye. Xweziya BDP’ê pitir guhê xwe bidaya hêz û gurûp û kêsên demokrat û welatparêz yên navxweyî û derweyî welat û piştgiriya guhertina destûrê bikiriba. Eger hemû nûnerên AKP deng bidana xala 8 ya Projeya guhertina Destûrê, wê bihata qebûlkirinê. Ne tenê CHP, MHP û BDP, hinek nûnerên AKP jî deng nedan xala 8’ê. Ku bi gor bîr û hizra min, nûnerên hanê beşek bûn ji baskê nasyonalîst û nijadperestê nav AKP de. Eger xala 8 bihata qebûl kirinê, daxistina partiyan gelek dijwar dibû. Ku ev yeka jî bi piranî li xizmeta Kurdan de dibû. Nûnerên AKP ku deng nedane xala 8’ê, naxwazin partiyên Kurd hebin, û qanûn hebûna wan desteber bike. Lê belê qanûnên, ku dibine sedama daxistina partiyên Kurdan, her wusa dibine sedema daxistina partiya wek AKP û oliyên dinê. Bi gotineka dinê, nûnerên han yên AKP, bi agirê BDP, partiya xwe jî şewitandin.

Ez bawer nakim ev yeka plana AKP’ê be. Ji ber ku ne tenê AKP, tu partî karê usa nake, ku hebûna xwe bêxe bin xeterê û metirsiyan li ser xwe zêde bike.

Niha kar gihaye ser refrandoma bo Destûrê Gelo helwesta we dê li referandomê de çawa be? Destek yan dijberî? Çima?

Eger zirûfa siyasiya îro berdewam be, helwesta me di referandumê de dê bi erênî be. Emê dengê xwe bidine guhertinê û ji gelê xwe jî bixwazin deng bidine guhertinê. Lê divê ji bîra me neçe, ku ji bona referandumê hêşta 4 meh heye. Ev der Rojhilata Navîn e û 4 meh jî heyemeka ne kurt e. Di herêmê de istiqrara siyasî nine û zirûf zû diguhere, bûyerên nepenî zû bi zû diqewimin.

Niha rojeva siyasî ya Turkiyê û pilanên ku li dijî kurdan hene, hûn çawa analîz û li çi warekê de dibînin? Herweha li hember de jî erekê Partiyên kurd û bi taybet take partiya beşdar di Parlementoyê de li hemberî vê rewşê çiye û divêt çawan tevbigerin?

Bi gor bîr û baweriya min, rewşa siyasî ya Tirkiyê aloz e, lê belê aloziya hanê nîşana xêrê ye. Ji ber ku li Tirkiyê proseya guhertina kûr dest pêkiriye. Ku proseya hanê bi tenê girêday' AKP nîne. AKP carna pêşengiya proseyê dike, carna di nav da cî digre, carna jî dijî proseyê disekine, karên usa dike, ku dibîte astengeka mezin li pêşiya guhertinê de.
Bi gor bîr û hizra min proseya guhertinê wê her berdewam be. Ji ber ku zirûfên siyasî û civakiya navxweyî û proseyên guhertina deverê û navnetewî vê yêkê dixwazin. Tirkiyê mecbûr e xwe biguherîne, eger na dê biguherînin.
Li Tirkiyê ne tenê îro, her tim dijî Kurdan û xebeta azadîxwaziya Kurdan plan hebû, heye. Rêka pûçkirina planên hanê îro jî hevkariya hêzên Kurdan e, kar û xebata rêxistinî ye, pêgirbûn e, danana plan û projeyên serdemî û rastbîn e.

Bê guman pûç kirina planên dijî Kurdan, erkê hemû partî û gurûpên welatparêz ên Kurdan e. Guman têde nine, erkekê gelek giran heye li ser milê BDP, ji ber ku di Meclîsa Tirkiyê de cî digre. Lê belê divê ji bîra me neçe, ku pûç kirina planên hanê û serxistina xebata rizgariya Kurdistana Bakûr, barekî gelek giran e û partiyek nikare bi tenê vî barî hilde milê xwe. Ji bona vê yekê jî hevkariya hemû partiyan, bi taybetî hevkariya BDP û partiyên din yên legal gelek girîng e.

Hûn li gorî vê rewşa heyî, pêşerojê çawan dibînin?

Bê guman ez wekî kesekî ku bi siyasetê ve mijûl im, derbareya paşerojê geşbîn im. Ez piştrast im gelê Kurd jî wekî hemû gelên bindest wê bigîje azadiya xwe, di Kurdistaneka azad de bi bextewerî bijî.

Di heqê guhertina destûrê jî geşbîn im. Bi gor bîr û hizra min, guhertina destûrê proseyeka dûr û dirêj e. Proseya ku dest pêkiriye, wê berdewam be. Belê rast e gelek astengên navxweyî û derweyî li ber proseyê hene AKP, ku îro pêşengiya proseya guhertina destûrê dike, di gelek warên siyasî û civakî de dudil e, pêgir nîne. Rast e proseya guhertina destûrî wê carna germ be carna jî sar. Lê belê wê her berdewam be. Ji ber ku destûra heyî wekî kiraseka teng e di bedena civata Tirkiyê da kurd û pîne kirin jî çare nîne. Çare kiraseke nû ye û bona vê yekê jî proseya guhartina destûrê wê berdewam be.